Қосымша бөлім. ІІІ. «Ұран» туралы басқа да деректер. Кейінгі зерттеулер

Ұстаздардың ұстазы Ғали Бегалиевтің туғанына 125 жыл

Міне, тағы да күз келді. Күз айы басталысымен барлық оқу орындарының есіктері айқара ашылып, ұстаздар қауымы жаңа оқу жылының тәлім-тәрбиесін бастап та кетті. Осы ұстаздардың өздері де кезінде аға буын әріптестерінің алдын көргені анық. Осындай ұстаздардың ұстазы болған Ғали Бегалиев 1888 жылы Батыс Қазақстан облысының қазіргі Қазталов ауданында дүниеге келген. Ол – қазақ педагогы, методист-ғалым, оқулықтардың авторы, журналист, қазақ балаларын ана тілінде сауаттандырған тұңғыш әліппе авторларының бірі.

 

Азаматтан қалған асыл қазына

Өзі туып-өскен Орал өңірінің өткен тарихына үңіліп, көпшілікке беймәлім ақиқатты ашуға ұмтылып, өмірбақи архив ақтарып, асыл қазынадай дерек іздеген ғалым Мұстафа Исмағұловты біреу білсе, біреу білмес.

Ғұлама Ғабдолғазиз

ХІХ ғасырдың аяғы, ХХ ғасырдың басында Бөкей ордасынан шыққан қазақ зиялыларының арасында шығыс мәдениеті мен әдебиетін жете меңгерген, Кабул мен Мысырда қос университет бітірген, жеті жұрттың тілін білген ғұлама ғалым Ғабдолғазиз Мұсағалиевтің орны ерекше.

Білімпаз үш буын

Қазан төңкерісіне дейін қазақ жерінен ұзап шығып, әлемге әйгілі университеттерде жоғары білім алған бөкейлік зиялылар тобын үш буынға бөлуге болар еді:

 

Түсініктеме:

1 С. Зиманов, С. Даулетова, М. Исмагулов. Казахский отдел народного комиссариата по делам национальностей РСФСР. Алма-Ата, 1975.

 

2 Сонда, 182-бет.

 

3 Қазақстан Республикасының орталық мемлекеттік архиві. 44-қор,

 

1-тізім, 15893-іс, 44-бет.

 

4 Сонда, 24-бет.

 

5 «Айқап», 1912, № 10, 233-бет.

 

6 Сонда, 234-бет.

 

7 «Жұлдыз», №2, 1989, 158-бет.

 

8 Ғ.Мұса. Уахшат, бәдәуиат һәм мәдәниат. «Айқап», 1992, №4,

 

78-79-беттер.

 

«Ұран» газетінің редакторы – Ғабдолғазиз Мұсаұлы Мұсағалиев

  • ғасырдың басы қазақ халқының тарихындағы бүкіл қоғамдық ой-пікірдің өрлеуіне мүмкіндік туып, Ресейдің патшалығы әдейі тұмшалаған­ ой-сананың ояну дәуіріне жол ашқан кезең болды.

Ғұмардан қалған сөз

Толғатып Ғұмар Қараш жырды жаңа, Өр халық қағанатын құрды дара. Оянып ұйқысынан қалың қазақ, Боялып қызыл қанмен тұрды дала.

 

Шеңгелі ақ патшаның таза қысқан, Баба өтті өкініш пен наза құшқан. Қасқайып тұрған ерлер жел өтінде, Бастауы бар газеттің – «Қазақстан».

 

Сұңқары көкте самғап, сыналды өнер, Айналып сөз қаруға, тұмарға өлең. Қорғаған Алаш арын, ұлт намысын Ордадан газет шықты «Ұран» деген.

 

Нарында тоғысқандай барлық алып, Жарқырап сөз алауы жанды ма анық. Кеткенмен Шәңгерейлер шетке ығысып, Өткеннен сабақ алып қалды халық.