Мұстафа ЫСМАҒҰЛОВ

Мұстафа Шәмбілұлы Ысмағұлов 1914 жылы 7 қарашада Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Жақсыбай ауылдық кеңесінің Свердлов атындағы (бұрынғы К. Маркс) кеңшарында кедей отбасында дүниеге келген. 1930 жылы бастауыш мектепті аяқтап, сол жылдың тамыз айында Қазақ орман техникумына түседі. Оқу барысында денсаулығына байланысты I курсын ғана тәмамдап, одан әрі оқуын тас­ тайды. Денсаулығы қалпына келгеннен кейін Қызылорда сауда техникумына түсіп, аталмыш оқу орнын 1934 жылдың қыркүйегінде есепші-бухгалтер мамандығы бойынша аяқтайды.

1934 жылдың қыркүйегінде Қазақ Өлкелік комитеті комсомолының шешімі бойынша Қызылорда ҚР БЛКЖО-мен Балқаш өңірі құры­ лысы жұмысына шақырылып, онда бастапқыда есепші, кейін сельхоз­ комбинаттың материалдық бөлігі бойынша бухгалтер қызметін атқарып жүрген жерден 1935 жылдың қыркүйек айында Балқаш ҚР БЛКЖО (Бүкілодақтық Лениншіл Коммунистік Жастар Одағы) кері шақыртып, істерді басқарушы етіп тағайындайды.

1936 жылдың қазанында Тынық мұхит флотының кадрлығы жедел қызметіне шақыртылып, онда Владивосток қаласы маңындағы авиамектепте 120-шы авиабригадада оқып, одан денсаулығының жарамсыздығына байланысты 1937 жылдың қыркүйегінде шығып кеткен. 1937 жылғы желтоқсаннан 1939 жылдың қараша айына дейін Қарағанды осоавиахим мекемесінің облыстық кеңес төрағасы міндетін атқарушы болып қызмет атқарады. 1942 жылы Алматыдағы барлаушылар (контрразведчик) мектебін бітірген. 1954 жылға дейін Мемлекеттік қауіпсіздік саласында жедел уәкіл болған.

МҚК (Мемлекеттік Қауіпсіздік Комитеті) органынан босаған соң өз білімін толықтыру үшін ҚазМУ-дың журналистика бөліміне түсіп, 1960 жылы аяқтады. ҚазМУ-дың 3-курсын кешкі бөлімде, қалғанын сырттай бөлімде оқыған.

Қазақстан ҒА-ның Философия және құқық институтында 1957 жылдың шілде айынан бастап жұмыс істеді. Ол Батыс Қазақстан өлкесінің өткен кезеңдері, тарихи тұлғалары туралы құнды деректер жинаған. Әсіресе, Боғда, Еспай, Сейтек, Зәмзәм Есжанова т.б. күйлерін таспаға жаздырған. 1982 жылдан Махамбеттің «Шашақты найза, шалқар күй» атты жинағын шығаруға атсалысты және оның домбырасын тауып, республикалық халық аспаптары музейіне тапсырды.

Ол Батыс Қазақстан өлкесінің өткен кезеңдері, тарихи тұлғалары ту­ ралы құнды-құнды деректерді, архивтік материалдар мен фотосурет­ терді, 120 күйдің пленкасы мен Махамбет пен Дальдің достығы туралы жазылып бітпей қалған романның қолжазбасын, түркі, араб, парсы ті­ лінде жазылған көне кітаптар туралы мәліметтерді Астрахан, Москва, Ленинград, Саратов, Омбы, Орынбор архивтерінен тірнектеп жинаған.

М.Ысмағұлов қазақтың тұңғыш заңгері Бақытжан Қаратаев, алғашқы қазақ журналистерінің бірі Елеусін Бұйрин, ойшыл ақын, қоғам қайраткері Ғұмар Қараш туралы зерттеп, зерделеді. Аталмыш тұлғаларды зерттеген М.Ысмағұловтың деректері мен қолжазбалары Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейінің қорында сақтаулы. Зерттеуші деректері мен қолжазбаларында Бөкей ордасынан шыққан қазақ оқығандарының ішіндегі елеулі, ірі тұлға – Ғабдолғазиз Мұсағалиев (1880-1933 ж.ж.) жайлы тереңірек қарастырған.

Тип материала: 
Тұлғалар